Türk arkeolojisinin simge ismi Prof. Dr. Halet Çambel‘in 2014 yılında Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışladığı paha biçilemez arşivi, bugünlerde bir müzayede ilanıyla gündemde. Çambel’in şahsi mektupları, evrakları ve nadir koleksiyon parçalarının Phebus Müzayede tarafından satışa çıkarılması, üniversitedeki denetim ve yönetim zafiyetine dair tartışmaları alevlendirdi.
2014 yılında hayatını kaybeden Çambel, arşivi ve eşyalarıyla birlikte tarihi “Kırmızı Yalı”yı da üniversiteye bağışlamıştı. Ancak geçtiğimiz yıl yalının satılmak istenmesiyle başlayan süreç, bugün arşivlerin parçalanarak satılması noktasına geldi. Phebus Müzayede’nin “Arkeolog Halet Çambel terekesinden çok sayıda mektuplu kartpostal ve evrak lotu” başlığıyla duyurduğu satışa uzmanlar sert tepki gösterdi.
Cumhuriyet’e konuşan Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği Başkanı Serhat Şahin, satışın durdurulması için yaptığı girişimlerin sonuçsuz kaldığını belirtti. Şahin, sürece dair şu kritik açıklamalarda bulundu: 
“Bugünlerde, eşsiz terekeyle ilgili son üzücü satış da Phebus müzayede tarafından ‘Arkeolog Halet Çambel terekesinden çok sayıda mektuplu kartpostal ve evrak lotu’ şeklinde yapılmakta maalesef. Bu durumu tespit etmemiz sonrası müzayede yetkililerini aradım satışın acil durdurulması gerektiğini belirttim. Maalesef bugüne kadar tarafıma bir geri dönüş olmadı. Halet Çambel’in üniversiteye bağışladığı değerli terekesinde Sayıştay’ca belirlenen eksiklikler ve söz konusu belgelerin uzmanlar tarafından tasniflerinin yapılmamış olması ve müzayedelerde satışa çıkarılıp satılması da başka bir hukuki takip sürecini gerektirir.”
Şahin ayrıca, Sayıştay raporlarına yansıyan ve aralarında Robert Kolej ile Amerikan Kız Koleji arşivlerinin de bulunduğu 5 ayrı koleksiyon ile 1 arşivin daha henüz envanter kayıtlarının bile yapılmadığına dikkat çekti.Öte yandan müzayede evinin, Boğaziçi Üniversitesi Rektörlüğü’nün ve arşivden sorumlu akademisyenlerin sessizliği sürüyor. Serhat Şahin, üniversite yönetiminin yanı sıra arşiv üzerinde yetki sahibi olan Prof. Dr. Aslı Özyar ve Prof. Dr. Ayşe Selçuk Esenbel gibi isimlerin de kamuoyunu aydınlatma sorumluluğu taşıdığının altını çizerek açıklama yapılması gerektiğini belirtti.
HALET ÇAMBEL KİMDİR
1916 yılında doğan Halet Çambel, Türk arkeolojisinin sembol isimlerinden biri olmakla birlikte öncü bir sporcudur. 1936 Berlin Olimpiyatları’na katılarak “olimpiyatlara katılan ilk Müslüman kadın sporcu” unvanını alan Çambel, eskrim dalında yarışmış ve kendisine sunulan Adolf Hitler ile tanışma teklifini reddetmiştir.
Bilim dünyasındaki en büyük başarısı, Hitit hiyerogliflerinin çözülmesini sağlayan anahtarı keşfetmesi olan Çambel, milattan önce 8. yüzyıldan kalan Karatepe yazıtlarını gün yüzüne çıkarmıştır.İstanbul Üniversitesi Prehistorya Kürsüsü’nün kurulmasına öncülük eden Çambel, hayatını sadece kazılara değil, aynı zamanda bulunduğu bölgelerdeki halkın eğitimine ve kalkınmasına da adamıştır. Eşi Nail Çakırhan ile birlikte Arnavutköy’deki evlerini (Kırmızı Yalı) Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışlayarak buranın bir araştırma merkezi olmasını sağlamış ve 2014 yılında vefat etmiştir.
EŞİ NAİL ÇAKIRHAN KİMDİR
1910 yılında Muğla’da doğan Nail Çakırhan’ın yolu henüz üniversiteli bir genç iken Nazım Hikmet ile kesişti. 1930 yılında Nazım ile birlikte yayımladıkları “1+1=1” adlı şiir kitabı, onun sanat dünyasına ilk adımı atmasını sağladı.
Siyasi düşünceleri nedeniyle bir dönem Sovyetler Birliği’ne gitmek zorunda kalan Çakırhan döndüğünde de arkeolog Halet Çambel ile tanıştı. 1970’li yıllarda sağlığının bozulması üzerine eşiyle birlikte memleketi Muğla’nın Akyaka beldesine yerleşme kararı alan Çakırhan, burada kendileri için bir ev yapmak istedi ve hiçbir mimari bilgisi olmamasına rağmen kendi evini inşa etti.
Çakırhan’ın evi böylelikle mimarlık camiasında büyük yankı uyandırdı ve 1983 yılında Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü aldı. Hayatının geri kalanını Akyaka’da geçiren Çakırhan, 2008 yılında hayatını kaybetti.
kaynak : odatv
01.05.2026 22:50
