Ukrayna’nın Dinyeper kıyılarındaki antik Chervony Mayak mezarlığında yürütülen kazılar, İskit kültürünün son dönemine dair sarsıcı bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. 2025 yılında Antiquity dergisinde yayımlanan bilimsel analizler, kadın mezarlarında bulunan gizemli kırmızı topakların sanılanın aksine masum bir boya değil, zehirli zencefre (cıva sülfür) olduğunu kanıtladı.
Antik Dünyanın “Kusurlu” Güzellik Algısı
Arkeolog Olena Dzneladze liderliğindeki ekip, iki kadının (18 ve 45 yaşlarında) art arda defnedildiği çift mezarda bu parlak kırmızı pigmente rastladı. “Vermilyon” olarak da bilinen zencefre, antik dünyada statü ve canlılık sembolüydü. Ancak bu estetik tercihin ağır bir bedeli vardı.
O dönemdeki insanlar, aşı boyası (demir oksit) ile zencefrenin farkını görsel olarak ayırt edemiyordu. Fakat zencefre, ısıtıldığında veya solunduğunda titremelere, solunum yetmezliğine ve ölüme yol açan cıva zehirlenmesine neden oluyordu. Bilim insanlarına göre İskit kadınları, yüzlerine sürdükleri bu “allık” ile farkında olmadan kendilerini zehirliyorlardı. 
Cesetleri Koruma Amacı mı, Yoksa Kozmetik mi?
Araştırmacılar, zencefrenin sadece makyaj malzemesi olarak değil, pratik bir koruyucu olarak kullanılmış olabileceği üzerinde duruyor. İskitlerin mezar gelenekleri bu teoriyi destekler nitelikte:
- Çürümeyi Yavaşlatma: Zencefre (cıva), bakterilere karşı doğal bir direnç sağlar. İskit mahzenleri 50 yıla kadar açık kalabiliyor ve yeni ölüler için tekrar açılıyordu. Bu süreçte eski cesetlerin çürümesini yavaşlatmak için üzerlerine bu zehirli toz serpilmiş olabilir.
- Kadınlara Özgü Bir Ritüel: Chervony Mayak’ta bu maddeye rastlanan üç mezarın da kadınlara ait olması, zencefrenin kadınlara özgü mezar eşyası kompleksinin (kozmetik kapları, deniz kabukları) bir parçası olduğunu gösteriyor.
Bilimde “Kırmızı” Yanılgısı
Bu çalışma, arkeoloji dünyasında bir özeleştiriyi de beraberinde getirdi. Geçmiş saha raporlarında “aşı boyası” veya “kırmızı toprak” olarak geçiştirilen birçok bulgunun aslında ölümcül zencefre olabileceği anlaşıldı. Profesör Kaare Lund Rasmussen, kırmızı pigment kullanımının Avrupa’da 15.000 yıl önceki kuğu kanadı üzerindeki bebek mezarlarına kadar uzandığını hatırlatarak, İskitlerin bu kadim geleneği devam ettirdiğini belirtiyor.
İskitlerin Son Dönemi: Bir Kültürün Vedası
MS 1. ve 2. yüzyıllara tarihlenen bu mezarlar, Ukrayna’dan Çin’e uzanan bozkır imparatorluğunun son izlerini taşıyor. Boncuklar, metal eşyalar ve zehirli pigmentlerle gömülen bu iki kadın, göçebe İskit halkının hem estetiğe verdiği değeri hem de ölümle kurduğu pragmatik ilişkiyi simgeliyor.
Kaynak: Evrim Ağacı
Güncellenme Tarihi: Mart 14, 2026 22:49
