Ortado\u011fu\u2019da sava\u015f s\u00fcrerken b\u00f6lgedeki k\u00fclt\u00fcrel ve tarihi alanlar giderek daha fazla tehdit alt\u0131nda. \u0130ran, UNESCO listesinde yer alan 29 alana ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Bu durum, Ortado\u011fu \u00fclkeleri ile UNESCO\u2019nun miras\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in yard\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n\n\n\n
ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik askeri sald\u0131r\u0131lar\u0131, G\u00fclistan Saray\u0131 ve \u00c7ehel Sotun gibi UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 alanlar\u0131 dahil olmak \u00fczere 56\u2019dan fazla tarihi esere ve m\u00fczeye a\u011f\u0131r zarar verdi. 1863 tarihli Lieber Kanunu\u2019nu (Lieber Code) hat\u0131rlamak gerekiyor. K\u00fclt\u00fcrel ve Do\u011fal Miras\u0131 \u0130zleme Platformu ba\u015fkan\u0131 arkeolog Nezih Ba\u015fgelen, \u201cK\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n askeri ama\u00e7l\u0131 operasyonlar s\u0131ras\u0131nda korunmas\u0131 konusundaki ilk hukuki d\u00fczenleme Alman as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 siyaset felsefecisi ve hukuk\u00e7u Prof. Francis Lieber (1798-1872, New York) taraf\u0131ndan 1863\u2019te ABD\u2019de haz\u0131rlanan ve literat\u00fcrde k\u0131saca Lieber Kanunu olarak bilinen \u201cSahadaki Birle\u015fik Devletler Ordusu \u0130\u00e7in Talimatlar\u201dd\u0131r. 24 Nisan 1863\u2019te haz\u0131rlanan bu askeri talimatnamede k\u00fclt\u00fcrel mallar\u0131n m\u00fcsaderesi yasakland\u0131\u011f\u0131 gibi k\u00fclt\u00fcrel ama\u00e7larla kullan\u0131lan binalar\u0131n t\u00fcm olas\u0131 zararlardan korunmas\u0131 yasal olarak sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise G\u00fclistan Saray\u0131 ve \u00c7ehel Sotun ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da esere ve m\u00fczeye a\u011f\u0131r zarar verildi. Ba\u015fgelen, \u201cBu kanuna g\u00f6re hi\u00e7bir durumda k\u00fclt\u00fcrel eserler gasp edilemez, sat\u0131lamaz, m\u00fclkiyeti al\u0131namaz ve devredilemez, zarar verilemez veya yok edilemez olarak tan\u0131mlanarak ta\u015f\u0131nmaz k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n korunmas\u0131 yasal olarak g\u00fcvenceye al\u0131nd\u0131\u201d diyor ve ekliyor, \u201c\u0130lgin\u00e7tir bu ABD kanunu, daha sonraki sava\u015f\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine ili\u015fkin uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere temel te\u015fkil etmesine kar\u015f\u0131n bug\u00fcn gene ABD ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan hi\u00e7e say\u0131l\u0131yor.\u201d<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6yle a\u011f\u0131r bir insanl\u0131k su\u00e7unu ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump\u2019\u0131n t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde icra etmesinin, ABD\u2019nin kurucu babalar\u0131n\u0131n bile kemiklerini s\u0131zlatan bir durum oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Ba\u015fgelen, \u201cBa\u015fkan Trump\u2019\u0131n \u2018emri!\u2019 olsa bile Lieber Kanunu\u2019ndan 1868 Saint Petersburg ve 1874 Br\u00fcksel Deklarasyonu\u2019na, 1899 ve 1907 Lahey S\u00f6zle\u015fmelerine, 1939 OIM Deklarasyonu\u2019na, 1949 Cenevre S\u00f6zle\u015fmeleri ve (1977\u2019deki ek protokollerine), UNESCO 1954 Lahey Silahl\u0131 Bir \u00c7at\u0131\u015fma Halinde K\u00fclt\u00fcr Mallar\u0131n\u0131n Korunmas\u0131na Dair S\u00f6zle\u015fme\u2019ye kadar ba\u015fkan\u0131n hem ulusal ve hem de uluslararas\u0131 ilgili andla\u015fmalarla men edilmi\u015f bir icraatta bulunarak UNESCO korumas\u0131ndaki \u0130ran\u2019\u0131n k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131na zarar veren bombalamalar ilgili ABD yasalar\u0131 ve uluslararas\u0131 yasalarla a\u00e7\u0131k se\u00e7ik men edilmi\u015fti\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n
ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump\u2019\u0131n, \u0130ran\u2019\u0131n UNESCO listesindeki k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131na zarar vermesinin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131 ve nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131n merakla beklendi\u011fini vurgulayan Ba\u015fgelen, \u201cBilindi\u011fi gibi 1998 y\u0131l\u0131nda kurulan Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019nin (UCM) Stat\u00fc Md.8.2 (b)ix ile uluslararas\u0131 olan ve olmayan \u00e7at\u0131\u015fmalarda; \u2018Askeri ama\u00e7l\u0131 olmamas\u0131 ko\u015fuluyla din, e\u011fitim, sanat, bilim veya yard\u0131m ama\u00e7lar\u0131yla kullan\u0131lan binalara, tarihi eserlere, hastanelere ve hasta ve yaral\u0131lar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 yerlere kasten sald\u0131r\u0131\u2019 sava\u015f su\u00e7u olarak kabul edilmi\u015f ve mahkemenin yarg\u0131 yetkisine dahil edilmi\u015fti\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n
An\u0131msayal\u0131m, bu konuda Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi (UCM) en son 2012 y\u0131l\u0131nda Timbuktu\u2019da Mali k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait koruma alt\u0131ndaki 10 t\u00fcrbenin yok edilmesi emrini veren Ahmad al-Faqi Al Mahdi\u2019yi kas\u0131tl\u0131 olarak dini ve k\u00fclt\u00fcrel mirasa sald\u0131rarak sava\u015f su\u00e7u i\u015fledi\u011fi gerek\u00e7esi ile 2017 y\u0131l\u0131nda 9 y\u0131l hapse mahk\u00fbm etmi\u015f ve toplamda 2.7 milyon Avroluk zarardan da sorumlu tutmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
\u0130RAN K\u00fclt\u00fcrel Miras, Turizm ve El Sanatlar\u0131 Bakanl\u0131\u011f\u0131, yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bildiride ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131nda \u00fclkenin farkl\u0131 eyaletlerindeki en az 56 m\u00fcze, tarihi yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel alan\u0131n do\u011frudan hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ciddi yap\u0131sal hasar olu\u015ftu\u011funu duyurdu. A\u00e7\u0131klamada en fazla hasar\u0131n Tahran\u2019da meydana geldi\u011fi belirtildi. \u201cD\u00fcnya mimarisinin incilerinden biri olarak bilinen \u0130sfahan\u2019daki Nak\u015f-\u0131 Cihan Meydan\u0131 kompleksi ve bu alanda bulunan baz\u0131 d\u00fcnya miras\u0131 eserler de sald\u0131r\u0131lar\u0131n hedefi oldu. Ayr\u0131ca Loristan ve Kirman\u015fah eyaletlerinde tarihi yap\u0131lar hedef al\u0131n\u0131rken Bu\u015fehr eyaletinde \u00f6zellikle Bender Siraf\u2019taki baz\u0131 tarihi konak ve evler zarar g\u00f6rd\u00fc, \u0130lam eyaletindeki arkeoloji m\u00fczesi de bu sald\u0131r\u0131lardan etkilendi\u201d ifadeleri yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 kurumlara \u00e7a\u011fr\u0131da bulunulan a\u00e7\u0131klamada, \u201c\u0130ran\u2019\u0131n bu medeniyet hazinelerinin koruyucusu ve miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak s\u00f6z konusu sald\u0131r\u0131lara ili\u015fkin resmi itiraz\u0131, diplomatik ve hukuki kanallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc (UNESCO), Uluslararas\u0131 An\u0131tlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) ve Birle\u015fmi\u015f Milletler ba\u015fta olmak \u00fczere ilgili uluslararas\u0131 kurumlara iletildi\u201d dendi. <\/p>\n\n\n\n