{"id":9027,"date":"2026-04-13T22:28:12","date_gmt":"2026-04-13T19:28:12","guid":{"rendered":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/?p=9027"},"modified":"2026-04-13T22:28:12","modified_gmt":"2026-04-13T19:28:12","slug":"ilerleme-fikrine-olan-guvenimizi-yitirdik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/2026\/04\/13\/ilerleme-fikrine-olan-guvenimizi-yitirdik\/","title":{"rendered":"\u201c\u0130lerleme fikrine olan g\u00fcvenimizi yitirdik\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Haffner ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fide pek \u00e7ok konuya de\u011finen Bauman, ak\u0131\u015fkan modernitenin a\u015fk\u0131 nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken insanlar\u0131n, herhangi bir \u00fcr\u00fcn se\u00e7ercesine birbirini katalogvari yerlerden tercih edi\u015fini, bir teknolojik ayg\u0131t\u0131n yeni s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn sat\u0131n al\u0131n\u0131p eskisinin bir k\u00f6\u015feye at\u0131lmas\u0131na benzetiyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Metinlerini okuyanlar ve yorumlar\u0131na a\u015fina olanlar, Zygmunt Bauman<\/a>\u2019\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna dek kal\u0131plara ve birbiriyle ileti\u015fimsiz sosyal bilim anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla fark edecektir. Ele\u015ftiriyi, ku\u015fkuyu ve bir\u00f6rnekli\u011fe direni\u015fi, hem ya\u015fam\u0131nda hem de sosyolojik s\u00f6yleminde \u00f6ne \u00e7\u0131karan Bauman\u2019\u0131n esas amac\u0131, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olabilmekti. Bu \u00e7abas\u0131 onu yaln\u0131zca sosyolojik de\u011fil, sosyal bilimlerin tamam\u0131yla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaya y\u00f6nlendirdi. Daha do\u011frusu, birbiriyle ili\u015fki h\u00e2linde olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir sosyal bilimler anlay\u0131\u015f\u0131yla hareket etmesini sa\u011flad\u0131. Ayn\u0131 \u00e7aba, k\u00fcreselle\u015fmenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirmedi\u011fini, aksine yery\u00fcz\u00fcn\u00fc hapishaneye \u00e7evirdi\u011fini s\u00f6ylemesini ve modernite oyununu if\u015fa etmesini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131: Buna g\u00f6re belirli olan\u0131n yerini belirsizli\u011fin almas\u0131yla insan\u0131n s\u0131rt\u0131na m\u00fcphemlik y\u00fck\u00fcn\u00fcn bindirildi\u011fini s\u00f6yleyen Bauman, sanattan ekonomiye, sosyal ya\u015famdan politikaya dek her yerde bu belirsizli\u011fin etkilerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmu\u015ftu. Pervas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan dem vurdu\u011fu neoliberalizmin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck derken s\u0131n\u0131rlar getirilmesini, t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fcklemesini ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6telemesini metinlerinde i\u015flemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Yarat\u0131lan ve pazarlanan ak\u0131\u015fkanl\u0131kta, her \u015feyin zaman\u0131n ruhuna uydurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7en; akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131 g\u00f6zetim, denetim ve t\u00fcketim \u00e7emberinden \u00e7\u0131kmaya \u00e7a\u011f\u0131ran Bauman\u2019\u0131n \u00f6nemsedi\u011fi ve sosyolojik s\u00f6yleminin temeline koydu\u011fu \u015fey hayal g\u00fcc\u00fc, hisler, a\u015fk, dostluk, \u00e7aresizlik, kay\u0131ts\u0131zl\u0131k, duyarl\u0131l\u0131k ve duyars\u0131zl\u0131k gibi insana ve topluma \u00f6zg\u00fc duygular ve durumlard\u0131. Metinlerinde ve konu\u015fmalar\u0131nda, hem neoliberalizmin ve ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n ele\u015ftirisine giri\u015fiyordu hem de onlar\u0131n elbirli\u011fiyle t\u00f6rp\u00fcledi\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131 anlatmaya u\u011fra\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Peter Haffner ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015finin kitapla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f h\u00e2li Bilindik Olan\u0131 Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak<\/em>\u2019ta da yine ayn\u0131 meselelere ve ya\u015fama kafa yoran Bauman, bir kez daha sosyoloji ile di\u011fer sosyal bilimler aras\u0131na \u00f6r\u00fclen duvarlar\u0131 y\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcketim ter\u00f6r\u00fc ele\u015ftirisi<\/h3>\n\n\n\n

Haffner ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fide pek \u00e7ok konuya de\u011finen Bauman, ak\u0131\u015fkan modernitenin a\u015fk\u0131 nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken insanlar\u0131n, herhangi bir \u00fcr\u00fcn se\u00e7ercesine birbirini katalogvari yerlerden tercih edi\u015fini, bir teknolojik ayg\u0131t\u0131n yeni s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn sat\u0131n al\u0131n\u0131p eskisinin bir k\u00f6\u015feye at\u0131lmas\u0131na benzetiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bauman\u2019a g\u00f6re \u201cak\u0131\u015fkan a\u015fk\u201d, ba\u011flanma ve ka\u00e7\u0131rma korkusu nedeniyle reva\u00e7ta. Konunun bir de t\u00fcketim boyutu var elbette. Bu noktaya bir g\u00fcnde gelmedi\u011fimizi an\u0131msat\u0131rken zaman\u0131n bizi oraya s\u00fcr\u00fckledi\u011finden bahseden Bauman, tarihe dikkat \u00e7ekip hat\u0131rlaman\u0131n \u00f6neminden bahsediyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u00fcketimcili\u011fini ya da \u201ct\u00fcketim ter\u00f6r\u00fc\u201dn\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken politikay\u0131, psikolojiyi, edebiyat\u0131 ve tarihi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak bir yorum yap\u0131yor: \u201cHer pazarlama y\u00f6neticisi, \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u00fcketicileri memnun edece\u011finde \u0131srarc\u0131 olacakt\u0131r. Bu do\u011fru olsayd\u0131 bir t\u00fcketici ekonomimiz olmazd\u0131. \u0130htiya\u00e7lar sahiden tatmin edilseydi bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn yerine di\u011ferini koymak i\u00e7in hi\u00e7bir sebep olmazd\u0131. (\u2026) T\u00fcketim tek tek insanlara aitken t\u00fcketimcilik topluma ait bir ay\u0131rt edici \u00f6zellik. T\u00fcketimci toplumlarda bir \u015feyleri isteme, dileme ve bir \u015feye \u00f6zlem duyma kapasitesi bireylerden kopar\u0131l\u0131r. \u015eeyle\u015ftirilir, yani bireylerin d\u0131\u015f\u0131nda bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Herkes ona maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu g\u00fcce direnmek zordur ve neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Ticari olarak yarat\u0131lm\u0131\u015f ihtiya\u00e7lar\u0131n hepsini tatmin etme arzusu, toplumu bir b\u00fct\u00fcn olarak kavrayan bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bauman, tarihi ve olaylar\u0131 yorumlarken hem bireylerin birbiriyle ileti\u015fimini hem de ki\u015filerin ve toplumlar\u0131n iktidar kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 inceliyor. Bu ba\u011flamda politikan\u0131n evrimine ve emek-sermaye \u00e7eli\u015fkisine dikkat kesiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyaya y\u00f6n veren krizlere, siyasi \u00e7alkant\u0131lara, devlet ve demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131na dair fikirler \u00fcretiyor. Onlardan biri, \u00f6nemli bir e\u015fik olan 2008 krizine ili\u015fkin: \u201cPiyasan\u0131n tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc savunan neoliberal ideoloji otuz y\u0131l boyunca iyi i\u015fledi. Hepimiz onun taraf\u0131ndan efsunlanm\u0131\u015f h\u00e2ldeydik. Postac\u0131lar\u0131n bize getirdi\u011fi her yeni kredi kart\u0131n\u0131 minnetle kabul ettik; elimizde olmayan paralar\u0131 harcayabildik. A\u011f\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131 kredi kartlar\u0131yla doldurdular. Bu \u015fekilde i\u015fe yarad\u0131. Fakat her sihirli \u00e7\u00f6z\u00fcmde oldu\u011fu gibi bunun da s\u0131n\u0131rlar\u0131 vard\u0131 elbette. Dolay\u0131s\u0131yla ikinci b\u00fcy\u00fck umudumuz da yitip gitti. 2007-2008\u2019de kredi sistemiyle bankalar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, art\u0131k devlete de piyasalara da inanc\u0131m\u0131z\u0131n kalmamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan otuzlu ve yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n krizlerinden farkl\u0131. Bu d\u00f6neme Antonio Gramsci\u2019nin terime verdi\u011fi modern anlam\u0131yla h\u00fck\u00fcmdars\u0131z [ara] d\u00f6nem dememin sebebi bu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizme salvolar<\/h3>\n\n\n\n

Ki\u015fi ve iktidar ili\u015fkisini yorumlarken birey-do\u011fa ve birey-din ilintisine de de\u011finen Bauman; tabiat\u0131 kontrol alt\u0131na alma iste\u011finin ger\u00e7ekle\u015fmemesinin, insan\u0131 kendisini koruyan ve affeden Y\u00fcce Tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine y\u00f6neltti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Daha sonra ise geleneksel ve modern din ayr\u0131m\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bauman\u2019\u0131n din konusundaki yorumlar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan modernite ele\u015ftirisi, 1980\u2019lerde ivme kazanan neoliberalizm yergisi de i\u00e7eriyor: \u201cModernite, her \u015feyin insani kabiliyetlerin hayata ge\u00e7irilmesiyle m\u00fckemmel h\u00e2le getirilebilece\u011fini s\u00f6yleyen kanaate dayan\u0131yordu. Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fcz politikalar\u0131n\u0131n d\u00fcsturu \u015fudur: Hi\u00e7bir alternatif yoktur. Y\u00fckseklerdeki g\u00fc\u00e7lerin insanlara anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015fey budur: Toplumsal d\u00fczene dair her rasyonel d\u00fc\u015f\u00fcnce vakit kayb\u0131d\u0131r. Yeni \u00f6zelle\u015ftirme ideolojisine g\u00f6re bu t\u00fcr tefekk\u00fcrlerin iyi bir hayata yapacaklar\u0131 hi\u00e7bir katk\u0131 yoktur. Daha fazla \u00e7al\u0131\u015f ve daha \u00e7ok para kazan ama toplumla ilgili bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnme veya topluluk i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yapma. (\u2026) Kendilerini \u2018g\u00fc\u00e7l\u00fc liderler\u2019 olarak sunan Donald Trump, Viktor Orb\u00e1n veya Marine Le Pen gibi politikac\u0131lar insanlara alternatif bir toplum sunmuyor. Alternatifin ki\u015file\u015fmi\u015f h\u00e2li oldu\u011funu iddia ediyorlar.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tarihin \u00f6\u011freticili\u011fi fikrinin ilerlemenin, modernitenin, kapitalizmin ve neoliberalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 kasvete yenik d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, belirsizlik ve performans \u00e7a\u011f\u0131nda \u00fctopyalardan da uzakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor Bauman: \u201c\u00dctopyalar her zaman gelece\u011fe yerle\u015ftirilir ama gelecek art\u0131k \u00e7ekici de\u011fil. Riskler, tehlikeler ve m\u00fcthi\u015f zorluklarla doludur. \u00d6ng\u00f6r\u00fclmez ve kontrol edilemez bir \u015fey, bir belirsizlik \u00e7a\u011f\u0131. \u015eeylerin hangi y\u00f6nde ilerleyece\u011fini bilmedi\u011fimizden hangi \u00f6nleyici tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini veya \u015fu anda ne yapmam\u0131z gerekti\u011fini bilmiyoruz. \u0130lerleme fikrine olan g\u00fcvenimizi yitirdik. Art\u0131k insan\u0131 ne\u015felendiren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de\u011fil kayg\u0131lar yaratan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bauman \u015feyleri, insanlar\u0131 ve fikirleri \u0131skartaya \u00e7\u0131karma harek\u00e2t\u0131 olan modaya kolayca yenilme ihtimalini an\u0131msat\u0131rken ak\u0131\u015fkan modernitenin ve neoliberalizmin yak\u0131t\u0131 t\u00fcketimcilik ele\u015ftirisine imza at\u0131yor bir kez daha. Ona g\u00f6re \u0131skartaya \u00e7\u0131karma, hem ekonominin can suyu h\u00e2line geliyor hem de toplum i\u00e7in zararl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ki\u015fi ve fikirleri g\u00f6zden \u0131rak tutmay\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bilindik Olan\u0131 Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak<\/em>\u2019ta Bauman, Haffner\u2019in sorular\u0131na verdi\u011fi yan\u0131tlarla bizi hayat\u00ee bir noktaya ta\u015f\u0131yor; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fclen ahlak ve sorumluluk gibi ya\u015fam\u0131n olmazsa olmazlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131p meseleyi \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: \u201cAhlaki eylemin \u00f6nko\u015fulu \u00f6zg\u00fcr bir karard\u0131r. \u0130lgilenmekle, ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in orada olmakla ilgilidir. Ba\u015fkalar\u0131na hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yard\u0131m etme d\u00fcrt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. (\u2026) Ahlak bitmemi\u015f bir s\u00fcre\u00e7tir. Hi\u00e7bir dinlenme noktas\u0131 yoktur. Ahlakl\u0131 ki\u015finin do\u011fal h\u00e2li bitmek bilmez bir belirsizlik i\u00e7erir.\u201d  <\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
karde\u015f haber<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

13.04.2026 22:27<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Haffner ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fide pek \u00e7ok konuya de\u011finen Bauman, ak\u0131\u015fkan modernitenin a\u015fk\u0131 nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken insanlar\u0131n, herhangi bir…","protected":false},"author":4,"featured_media":9032,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_display_header_overlay":false,"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0,"footnotes":""},"categories":[1,36],"tags":[],"class_list":["post-9027","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-genel","category-magazin","cs-entry","cs-video-wrap"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9027"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9033,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9027\/revisions\/9033"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neoberidhaber.kahveciyazilim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}