T\u00fcrkiye’de 600 binin \u00fczerinde ki\u015fiyi etkileyen Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle menopoz d\u00f6nemindeki \u00f6strojen kayb\u0131 ve hormonal de\u011fi\u015fimler nedeniyle en \u00e7ok kad\u0131nlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Uzmanlar, hastal\u0131\u011f\u0131n ilerlemesini durdurmak i\u00e7in erken tarama testlerinin ve menopoz s\u00fcrecindeki do\u011fru tedavilerin b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm d\u00fcnyada milyonlarca bireyi etkileyen Alzheimer vakalar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te ikisini kad\u0131nlar olu\u015fturuyor. Kad\u0131n beyninde \u00f6zellikle menopoz s\u00fcrecinde meydana gelen \u00f6strojen resept\u00f6rleri ile ilgili de\u011fi\u015fiklikler, Alzheimer hastalar\u0131ndakine benzer metabolizma bozukluklar\u0131na yol a\u00e7abiliyor. Bu risk nedeniyle menopoz a\u015famas\u0131nda n\u00f6rolojik kontrollerin daha s\u0131k yap\u0131lmas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesinde kritik bir rol oynuyor. Hormonal de\u011fi\u015fimler kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkili sistemlerin yan\u0131 s\u0131ra kas-iskelet ve n\u00f6rolojik sistemleri de derinden etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Kad\u0131n Hastal\u0131klar\u0131 ve Do\u011fum Uzman\u0131 Prof. Dr. \u0130smail Mete \u0130til, menopozun ve buna ba\u011fl\u0131 \u00f6strojen azalmas\u0131n\u0131n kad\u0131nlar\u0131n beyin fonksiyonlar\u0131 \u00fczerindeki etkilerine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
Ayn\u0131 genlere sahip kad\u0131n ve erkekler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kad\u0131nlarda beyin k\u00fc\u00e7\u00fclmesinin ve ‘beyin sisi’ olarak adland\u0131r\u0131lan dikkat eksikli\u011fi gibi durumlar\u0131n daha fazla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirten Prof. Dr. \u0130til, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: “\u00d6strojen beyinde bir\u00e7ok fonksiyona sahip ve bili\u015fsel bellek merkezlerinde olduk\u00e7a etkin bir rol oynuyor. \u00d6strojen eksikli\u011fi beynin glikoz al\u0131m\u0131n\u0131 da azaltarak beyin fonksiyonlar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebiliyor. Diyabet ve tiroid gibi sistemik hastal\u0131klar\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve spor yap\u0131lmas\u0131n\u0131 tavsiye ediyoruz. Beyin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndaki k\u00f6t\u00fcle\u015fmeyi \u00f6nlemek amac\u0131yla \u00f6nceden hormon tedavisine ba\u015flanmas\u0131n\u0131 destekleyen kesin bir \u00e7al\u0131\u015fma hen\u00fcz bulunmuyor. Dolay\u0131s\u0131yla her kad\u0131na menopoz \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda rutin olarak hormon tedavisi verilemez. Ancak Amerikan G\u0131da ve \u0130la\u00e7 Dairesi (FDA) menopoz ila\u00e7lar\u0131ndaki kara kutu uyar\u0131lar\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131. Tedaviye ilk 10 y\u0131l i\u00e7inde ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle \u015fiddetli ate\u015f basmas\u0131, kuruluk, cinsel isteksizlik ve ruhsal de\u011fi\u015fimler gibi semptomlar\u0131 olan hastalarda son derece faydal\u0131 etkiler elde edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.”<\/p>\n\n\n\n
N\u00f6roloji Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. Mustafa Se\u00e7kin de menopoz s\u00fcrecinin kad\u0131n do\u011fum ve ili\u015fkili di\u011fer disiplinlerle bir arada y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Se\u00e7kin, “N\u00f6rolojinin bunun i\u00e7erisinde olmas\u0131 ve gerekti\u011finde kas-iskelet zafiyetine neden olabilecek hastal\u0131klar\u0131n tedavisi i\u00e7in di\u011fer bran\u015flar\u0131n da s\u00fcrece dahil edilmesi, bu s\u00fcrecin daha iyi y\u00f6netilmesine yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r” dedi.<\/p>\n\n\n\n
Yeni geli\u015fen testler ve tedaviler sayesinde hastal\u0131\u011fa \u00e7ok erken evrede m\u00fcdahale etmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu aktaran Do\u00e7. Dr. Se\u00e7kin, “T\u00fcm hastal\u0131klarda oldu\u011fu gibi Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda da en b\u00fcy\u00fck silah\u0131m\u0131z erken tan\u0131d\u0131r. Erken tan\u0131 i\u00e7in hen\u00fcz hi\u00e7bir unutkanl\u0131k \u015fikayeti ba\u015flamadan n\u00f6rolojik kontrollerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyoruz. Yeni testler, hen\u00fcz a\u011f\u0131r unutkanl\u0131\u011f\u0131 olmayan ki\u015filerde bile hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131yabilece\u011fimizi g\u00f6sterdi. Alzheimer, ilk semptomlar ba\u015flamadan 10 ila 20 y\u0131l \u00f6nce beynimizde patolojik olarak etkisini g\u00f6stermeye ba\u015fl\u0131yor” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Erken m\u00fcdahale ile hastal\u0131\u011f\u0131n ilerleme h\u0131z\u0131n\u0131n yava\u015flat\u0131labilece\u011fini vurgulayan Se\u00e7kin, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc: “Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 ile ilgili tan\u0131 ve tedavi s\u00fcre\u00e7leri; meme veya prostat kanseri gibi \u00e7ok erken evre tarama y\u00f6ntemleriyle yap\u0131lma yoluna girdi. Semptomu olmayan bireylerin bile bu tarama s\u00fcrecine girerek risklerini belirlemesi tavsiye ediliyor. Risk gruplar\u0131n\u0131n tespit edilip taramaya y\u00f6nlendirilmesiyle, hastalara \u00e7ok daha erken tedavi ba\u015flama \u015fans\u0131m\u0131z var. Alzheimer taramas\u0131; ayr\u0131nt\u0131l\u0131 n\u00f6rolojik muayene, n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme, PET gibi ileri tetkikler, beyin omurilik s\u0131v\u0131s\u0131 incelemesi ve yeni geli\u015ftirilen serum biyobelirte\u00e7leri ile yap\u0131lmaktad\u0131r. Hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rece daha basit kan tetkikleriyle tespit edebilecek noktaya do\u011fru gidiyoruz. Aile \u00f6yk\u00fcs\u00fc olan risk alt\u0131ndaki bireylerde genetik testlerin yap\u0131lmas\u0131, en \u00f6nemli erken tespit y\u00f6ntemlerinden biridir. Alt\u0131n standart kabul edilen belden s\u0131v\u0131 alma i\u015flemi, halen y\u00fczde 90’\u0131n \u00fczerinde do\u011fruluk pay\u0131 veriyor. Bunun yan\u0131nda beyindeki amiloid ve tau proteini birikimini PET y\u00f6ntemiyle veya kan testleriyle tetkik edebiliyoruz. T\u00fcm bu imkanlardan yararlanarak art\u0131k Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok daha erken tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.”<\/p>\n\n\n\n