Yapay zeka, Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131, antibiyotik diren\u00e7li s\u00fcper bakteriler ve bir\u00e7ok nadir hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yeni ila\u00e7lar icat ediyor. Bu, bir\u00e7ok bilim insan\u0131n\u0131n hayal bile edemeyece\u011fi bir ilerleme.<\/p>\n\n\n\n
Yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131ld\u0131r insanl\u0131k, bakterilerle sava\u015f\u0131n\u0131 yava\u015f yava\u015f kaybediyor. Bu sava\u015fta sahip oldu\u011fumuz en g\u00fc\u00e7l\u00fc silahlar olan antibiyotikler, ila\u00e7lara direncin yay\u0131lmas\u0131yla giderek etkisiz hale geliyor.<\/p>\n\n\n\n
Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar kolayca tedavi edilebilen enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 nedeniyle \u015fu anda her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 1,1 milyon ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybediyor. Acil \u00f6nlemler al\u0131nmazsa, bu say\u0131n\u0131n 2050’ye kadar sekiz milyondan fazla ki\u015fiye \u00e7\u0131kmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n
Yeni antibiyotiklerin geli\u015ftirilmesi, sinir bozucu derecede yava\u015f ve pahal\u0131 bir s\u00fcre\u00e7. 2017 ile 2022 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, sadece 12 yeni antibiyotik onayland\u0131 ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu, bakterilerin zaten diren\u00e7 geli\u015ftirdi\u011fi mevcut ila\u00e7 t\u00fcrlerine benziyordu. \u0130la\u00e7 \u015firketlerinin ilgisizli\u011fi ve yetersiz finansman nedeniyle bu alan ihmal edildi.<\/p>\n\n\n\n
Fakat \u015fimdi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatmak istiyor ve baz\u0131lar\u0131 bunu yapabilmek i\u00e7in yapay zekaya g\u00fcveniyor.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin Cambridge kentindeki Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc’nde t\u0131bbi m\u00fchendislik ve bilim profes\u00f6r\u00fc James Collins, “Birka\u00e7 g\u00fcn veya saat i\u00e7inde kimyasal bile\u015fiklerin bulundu\u011fu devasa k\u00fct\u00fcphaneleri inceleyerek antibakteriyel aktivite g\u00f6sterenleri tespit edebiliriz” diyor. Collins ve ekibi, yapay zekan\u0131n yard\u0131m\u0131yla, ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 y\u00fcksek diren\u00e7 g\u00f6steren enfeksiyonlara kar\u015f\u0131 etkili silahlar olabilecek iki yeni bile\u015fik ke\u015ffetti.<\/p>\n\n\n\n
Bu, yapay zekan\u0131n ila\u00e7 ke\u015ffinde yeni bir \u00e7a\u011f a\u00e7mas\u0131n\u0131n ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en zorlu t\u0131bbi sorunlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131nda umut verici ilerlemeler sa\u011flanmas\u0131n\u0131n sadece tek bir \u00f6rne\u011fi. Bilim insanlar\u0131, yeni at\u0131l\u0131mlar umuduyla, yapay zekay\u0131 Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131 ve binlerce nadir g\u00f6r\u00fclen hastal\u0131k gibi hen\u00fcz bir tedavisi olmayan rahats\u0131zl\u0131klara y\u00f6neltiyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Collins ve ekibi, bilinen antibiyotiklerin kimyasal yap\u0131lar\u0131n\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in \u00fcretken bir yapay zeka modeli e\u011fitti. Bu, algoritman\u0131n bakterileri \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in neyin gerekli oldu\u011funu \u00f6\u011frenmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha sonra yapay zekay\u0131 kullanarak 45 milyondan fazla kimyasal bile\u015fenin, belso\u011fuklu\u011funa sebep olan Neisseria gonokok bakterisi ve MRSA gibi \u00f6nemli bir enfeksiyon hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 Stafilokok aureus’u hedefleme kabiliyetlerini tarad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu iki bakteri de ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a diren\u00e7li. Belso\u011fuklu\u011fu bakterisi, tedavide kullan\u0131lan hemen hemen her ilac\u0131 atlatabiliyor. Art\u0131k her ikisine kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilecek antibiyotiklerin say\u0131s\u0131 giderek azal\u0131yor, ki bunlara ‘son \u00e7are ila\u00e7lar’ ad\u0131 veriliyor.<\/p>\n\n\n\n
Collins’in y\u00f6ntemi, bu bakterileri hedeflemek i\u00e7in tamamen yeni bile\u015fenler olu\u015fturmak i\u00e7in yapay zeka kullanmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Collins bir yakla\u015f\u0131mda, ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak bir molek\u00fcl se\u00e7tiklerini ve bu molek\u00fcl\u00fc olu\u015fturmak i\u00e7in \u00fcretken yapay zeka tekniklerinin bir kombinasyonunu kulland\u0131klar\u0131n\u0131, ba\u011flar, atomlar, alt yap\u0131lar eklediklerini anlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Her kritik a\u015famada, bile\u015fen e\u011fitilmi\u015f yapay zeka modeli taraf\u0131ndan puanland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
“Bu bir antibiyotik gibi mi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor? Potansiyel bir antibiyoti\u011fe yakla\u015f\u0131yor mu?” gibi sorulara yan\u0131tlar arad\u0131. Ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131mda da, ba\u015flang\u0131\u00e7 bile\u015fi\u011fi ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve yapay zekan\u0131n ba\u015ftan itibaren serbest \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin verildi.<\/p>\n\n\n\n
Collins ve ekip arkada\u015flar\u0131, bu \u015fekilde bakterilere kar\u015f\u0131 etkili olma potansiyeli ta\u015f\u0131yan 36 milyon bile\u015fik tasarlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ekip, laboratuvarda sentezlemek \u00fczere 24 tanesini se\u00e7ti. Yedi tanesinin antimikrobiyal aktivitesi oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131 ve ikisi di\u011fer antibiyotik t\u00fcrlerine diren\u00e7li her iki bakteri t\u00fcr\u00fcn\u00fc de \u00f6ld\u00fcrmede \u00e7ok etkili oldu.<\/p>\n\n\n\n
Bile\u015fenler mevcut antibiyotiklerden farkl\u0131 \u015fekillerde bakterileri hedef al\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve bu da ila\u00e7lara diren\u00e7li bakterilerin savunmas\u0131n\u0131 a\u015fabilecek yeni bir ila\u00e7 t\u00fcr\u00fc olu\u015fturabilecekleri umudunu do\u011furuyor. \u0130ki aday \u015fu anda daha geli\u015fmi\u015f testlerden ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n
Collins ve laboratuvar\u0131 daha \u00f6nce yapay zeka kullanarak, yayg\u0131n bir ba\u011f\u0131rsak enfeksiyonu olan Clostridium difficile ve t\u00fcberk\u00fcloza yol a\u00e7an Mycobacterium tuberculosis dahil olmak \u00fczere, tedaviye diren\u00e7li \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bakterileri \u00f6ld\u00fcren ba\u015fka g\u00fc\u00e7l\u00fc antibiyotik bile\u015fenleri bulmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar baz\u0131 hastal\u0131klara yeni tedaviler bulmak i\u00e7in mevcut ila\u00e7lardan yararlanma l\u00fcks\u00fcne sahip de\u011fil. Bunun yerine, hastal\u0131k hakk\u0131nda bilinenlerle ba\u015flamak zorundalar. Fakat baz\u0131 durumlarda, bu bile \u00e7ok az ipucu veriyor.<\/p>\n\n\n\n
Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131 ilk olarak 1817’de tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131 ama iki y\u00fczy\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra, ilerlemeyi yava\u015flatan bir tedavi hala yok. D\u00fcnya genelinde 10 milyondan fazla Parkinson hastas\u0131 var ve ya\u015flanan n\u00fcfusa sahip \u00fclkelerde bu oran art\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tedavi etmek i\u00e7in uzun s\u00fcredir devam eden u\u011fra\u015flar ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Sorunun bir k\u0131sm\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n nedenini hala bilmiyor olmam\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ngiltere’deki Cambridge \u00dcniversitesi’nden biyofizik profes\u00f6r\u00fc Michele Vendruscolo, “Bu hastal\u0131\u011f\u0131n k\u00f6keni hakk\u0131nda bitmek bilmeyen tart\u0131\u015fmalar var. Parkinson konferans\u0131na giderseniz, fiilen ara\u015ft\u0131r\u0131lan d\u00fczinelerce farkl\u0131 hipotez duyars\u0131n\u0131z” diyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu da hastal\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in bir ila\u00e7 geli\u015ftirmeyi inan\u0131lmaz derecede zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Vendruscolo, farkl\u0131 hipotezleri ara\u015ft\u0131ran \u00e7ok say\u0131da klinik \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama bug\u00fcne kadar ba\u015far\u0131s\u0131z olundu\u011funus\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
“Hedefin ne olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda insanlar\u0131n kafas\u0131 ger\u00e7ekten kar\u0131\u015f\u0131k. Hedefi bilseniz bile, genellikle pe\u015fine d\u00fc\u015fmek \u00e7ok zordur.”<\/p>\n\n\n\n
Fakat 2024’te Vendruscolo ve meslekta\u015flar\u0131, Parkinson hastalar\u0131nda beyinde olu\u015fan protein k\u00fcmelerini hedefleyebilecek ila\u00e7 adaylar\u0131n\u0131 aramak i\u00e7in yapay zeka t\u00fcrlerinden biri olan makine \u00f6\u011frenimini kulland\u0131klar\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma yay\u0131nlad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Lewy cisimleri olarak bilinen protein k\u00fcmelerinin, Parkinson hastalar\u0131nda n\u00f6rodejenerasyonun ilk a\u015famalar\u0131nda rol oynad\u0131\u011f\u0131 ve titreme, hareket yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve kas sertli\u011fi gibi semptomlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u015eu anda Parkinson i\u00e7in en etkili tedavi, hastal\u0131\u011f\u0131n semptomlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 olan ama istemsiz hareketler gibi yan etkilere de neden olabilen Ledovopa adl\u0131 ila\u00e7.<\/p>\n\n\n\n
Vendruscolo, hastal\u0131\u011f\u0131n ilerlemesini durdurmaya odakland\u0131. Ekibiyle birlikte, Lewy cisimlerinin tedavisinde potansiyel etkisi zaten tespit edilmi\u015f bir dizi bile\u015fenle \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu bile\u015fenleri bir makine \u00f6\u011frenimi program\u0131na girdi ve program, kimyasal yap\u0131lar\u0131n\u0131 temel alarak etkili olabilecek yeni bile\u015fenler \u00f6nerdi.<\/p>\n\n\n\n
Parkinson gibi n\u00f6rodejeneratif hastal\u0131klar\u0131 tedavi etmek i\u00e7in, ila\u00e7lar\u0131n kan-beyin bariyerini ge\u00e7ebilecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 gerekiyor. Fakat Vendrumcolo, bilim insanlar\u0131 ila\u00e7 aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcllerle s\u0131n\u0131rlasalar bile “hala \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir se\u00e7im yelpazesi var” diyor.<\/p>\n\n\n\n
“Olas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcl say\u0131s\u0131, evrendeki atom say\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha fazla.”<\/p>\n\n\n\n
Yapay zekan\u0131n g\u00fcc\u00fc, bu yelpazeyi \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde daraltabilmesi.<\/p>\n\n\n\n
Vendruscolo’ya g\u00f6re verileri analiz edebilir ve birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez olan bir \u00f6l\u00e7ekte, molek\u00fcl adaylar\u0131n\u0131n hedefe odaklanma \u015fekli hakk\u0131nda \u00e7ok do\u011fru tahminlerde bulunabiliriz.<\/p>\n\n\n\n
Daha geleneksel y\u00f6ntemlerle, bilim insanlar\u0131 birka\u00e7 milyon sterlin harcayarak alt\u0131 ayda yakla\u015f\u0131k bir milyon molek\u00fcl\u00fc tarayabiliyorlard\u0131. Art\u0131k ayn\u0131 \u015feyi birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, birka\u00e7 bin sterlin harcay\u0131p, milyarlarca molek\u00fcl\u00fc tarayarak yapabiliriz.<\/p>\n\n\n\n
Yapay zeka taraf\u0131ndan \u00f6nerilen bile\u015fenler daha sonra laboratuvarda test edildi.<\/p>\n\n\n\n
“Adaylardan hangilerinin [Lewy cisimlerine] ger\u00e7ekten ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7t\u00fck ve kendi hatalar\u0131ndan ders alabilsin diye bu bilgiyi makine \u00f6\u011frenimi program\u0131na geri y\u00fckledik.”<\/p>\n\n\n\n
Sonunda, geleneksel yakla\u015f\u0131mlardan daha h\u0131zl\u0131 ve etkili bir \u015fekilde be\u015f umut verici yeni bile\u015fen tespit ettiler. Vendruscolo, yapay zeka taraf\u0131ndan belirlenen bile\u015fenlerin, geleneksel ila\u00e7 geli\u015ftirme y\u00f6ntemleriyle bulunabileceklerden \u00e7ok daha yenilik\u00e7i oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu bile\u015fenler bir g\u00fcn Parkinson hastalar\u0131na tedavi olarak sunulup sunulamayacaklar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi i\u00e7in \u015fu anda daha ileri testlerden ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n
Vendruscolo, bir g\u00fcn yapay zekan\u0131n Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flamadan durdurmaya yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini umuyor.<\/p>\n\n\n\n
He is now using the technology to find small molecules that bind to the individual proteins that form Lewy bodies while still in their normal state.<\/p>\n\n\n\n
\u015eu anda bu teknolojiyi, Lewy cisimlerini olu\u015fturan proteinlere hala normalken ba\u011flanabilen k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcller bulmak i\u00e7in kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
“Bu formdaki proteinleri ba\u011flanarak stabilize edebilirsek, Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015f oluruz. Bu, hastal\u0131\u011f\u0131 tedavi etmekten daha iyi.”<\/p>\n\n\n\n
Hastal\u0131klar\u0131n tedavisi hep yeni ila\u00e7lar bulunmas\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n\n\n\n
ABD’deki Pennsylvania \u00dcniversitesi’nden Do\u00e7ent David Fajgenbaum, doktorlar\u0131n kendisine asla re\u00e7ete etmeyece\u011fi mevcut bir ila\u00e7la kendi hayat\u0131n\u0131 kurtarmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
25 ya\u015f\u0131nda, t\u0131p fak\u00fcltesinde okurken, Fajgenbaum’a Castleman hastal\u0131\u011f\u0131 ad\u0131 verilen nadir g\u00f6r\u00fclen te\u015fhis konuldu. Bu hastal\u0131k, karaci\u011fer, b\u00f6brekler ve kemik ili\u011finde i\u015flev bozuklu\u011funa neden olan bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi tepkisini tetikledi. Mevcut tedavilerin hi\u00e7birine yan\u0131t vermedi ve doktorlar \u00e7aresiz olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.<\/p>\n\n\n\n
Haftalarca kendi kan\u0131n\u0131 test edip, t\u0131bbi literat\u00fcr\u00fc taray\u0131p, kendini kobay olarak kullanarak, sonunda potansiyel bir deva buldu.<\/p>\n\n\n\n
Sirolimus adl\u0131 m\u00fctevaz\u0131 bir ila\u00e7. Bu ila\u00e7 genellikle b\u00f6brek nakli yap\u0131lan hastalara yeni organ\u0131n reddedilmesini \u00f6nlemek i\u00e7in veriliyor. Doktorlar\u0131n\u0131 \u015fa\u015fk\u0131na \u00e7eviren Fajgenbaum, bu ila\u00e7la Castleman hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenmeyi ba\u015fard\u0131. Hastal\u0131\u011f\u0131 10 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir gerilemeye s\u00fcrecine girmi\u015f halde.<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fad\u0131klar\u0131, piyasaya s\u00fcr\u00fclmek i\u00e7in gerekli kapsaml\u0131 g\u00fcvenlik testlerinden ge\u00e7mi\u015f binlerce ilac\u0131n bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 potansiyeli g\u00f6rmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu ila\u00e7lar\u0131n ba\u015fka hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde yeniden kullan\u0131m\u0131yla, hastalar ba\u015fka bir \u015fekilde alamayacaklar\u0131 tedavileri alabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n
2022’de Fajgenbaum, makine \u00f6\u011frenimini kullanarak binlerce ilac\u0131 binlerce hastal\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran Every Cure adl\u0131 kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir dernek kurdu. En umut verici olanlar laboratuvarlarda test ediliyor veya denemeye istekli doktorlara g\u00f6nderiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Faigenbaum yapay zekay\u0131 bu \u015fekilde kullanan ba\u015fl\u0131ca bilim insanlar\u0131ndan olsa da, di\u011ferler uzmanlar da \u015fimdiden \u00f6nemli ilerlemeler kaydediyor.<\/p>\n\n\n\n
Harvard T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde, bir yapay zeka modeli, 17 bin farkl\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisi i\u00e7in yeniden kullan\u0131labilecek yakla\u015f\u0131k sekiz bin onayl\u0131 ila\u00e7 buldu.<\/p>\n\n\n\n
Yapay zeka, potansiyel hasta say\u0131s\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle ila\u00e7 \u015firketleri taraf\u0131ndan genellikle g\u00f6z ard\u0131 edilen nadir hastal\u0131klar\u0131n tedavisini bulmada \u00f6zellikle yararl\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Mevcut ila\u00e7lar\u0131n yeniden kullan\u0131lmas\u0131 ba\u015fka bir f\u0131rsat sunuyor. Son y\u0131llarda yapay zeka, nadir g\u00f6r\u00fclen kromozomal bozukluk Pitt\u2013Hopkins sendromu, nadir g\u00f6r\u00fclen enflamasyon hastal\u0131\u011f\u0131 sarkoidoz ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 etkileyen nadir b\u00f6brek kanseri Wilms t\u00fcm\u00f6r\u00fc gibi hastal\u0131klarda mevcut tedavilerin yeniden kullan\u0131lma potansiyelini belirledi.<\/p>\n\n\n\n
Kanada’n\u0131n Quebec eyaletindeki Montreal’de bulunan McGill \u00dcniversitesi’ndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce yapay zekay\u0131 kullanarak, akci\u011fer dokusunun kal\u0131nla\u015fmas\u0131na neden olan ve ilerleyen bir akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131 olan \u0130diyopatik Pulmoner Fibrozis (IPF) i\u00e7in mevcut ila\u00e7lar\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan biri olan McGill \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’nden Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7ent Jun Ding, “\u00c7o\u011fu karma\u015f\u0131k hastal\u0131k, anormal h\u00fccre de\u011fi\u015fikli\u011finden kaynaklan\u0131yor” diyor.<\/p>\n\n\n\n
“H\u00fccrenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 durumdan anormal duruma nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini anlayabilirsek, belki bunu tersine \u00e7evirebilir veya yava\u015flatabiliriz.”<\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk olarak, y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc DNA dizileme y\u00f6ntemini kullanarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan ve hastal\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 a\u015famalar\u0131nda olan hastalardan akci\u011fer h\u00fccreleri ald\u0131lar ve \u00e7ok say\u0131da veri elde ettiler. Bu sayede, hastal\u0131k s\u00fcresince h\u00fccrelerin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6rebildiler.<\/p>\n\n\n\n
Ard\u0131ndan, bunu sim\u00fcle edecek bir yapay zeka modeli olu\u015fturdular ve hastal\u0131k ilerledik\u00e7e \u00e7e\u015fitli h\u00fccre durumlar\u0131n\u0131n ve pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n ge\u00e7i\u015flerini haritaland\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7te, hastal\u0131\u011f\u0131n te\u015fhisinde ve potansiyel tedavide kullan\u0131labilecek biyolojik i\u015faretleri de belirlediler.<\/p>\n\n\n\n
Buna “sanal hastal\u0131k sistemi” ad\u0131n\u0131 verdiler. Geleneksel olarak, ila\u00e7lar hayvanlar veya izole edilmi\u015f insan h\u00fccreleri \u00fczerinde test ediliyordu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ayn\u0131 y\u00f6ntemi yapay zekayla uygulamak istediler, yani IPF’nin sanal h\u00fccreler \u00fczerindeki etkilerini sim\u00fcle etmeyi.<\/p>\n\n\n\n
Ding, “Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00e7ok fazla maliyet olmadan modelde farkl\u0131 ila\u00e7lar\u0131n etkilerini test edebilirler” diyor.<\/p>\n\n\n\n
McGill \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, yapay zeka IPF i\u00e7in sekiz tedavi aday\u0131 \u00f6nerdi. Umut vaat eden adaylardan biri, genellikle hipertansiyon i\u00e7in re\u00e7ete edilen ve g\u00fcvenli\u011fi kan\u0131tlanm\u0131\u015f, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli bir ila\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ding, kendisi ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi yapay zeka modelinin kanser ve akci\u011fer hastal\u0131klar\u0131 da dahil olmak \u00fczere di\u011fer hastal\u0131klar i\u00e7in de kullan\u0131labilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ekibi, modeli geli\u015ftirmeye ve farkl\u0131 hastal\u0131klarda kullan\u0131l\u0131r hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
IPF konusunda, yapay zeka sayesinde yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte bir ba\u015fka at\u0131l\u0131m daha ger\u00e7ekle\u015fti. Yapay zeka ile ila\u00e7 ke\u015ffi yapan Insilico Medicine \u015firketi, Rentosertib adl\u0131 bir ila\u00e7 aday\u0131 \u00fcretti.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci a\u015fama klinik deneylerdeki bu ila\u00e7 IPF’ye kar\u015f\u0131 umut vaat eden sonu\u00e7lar verdi. \u015eirket, yapay zekay\u0131 hem hastal\u0131\u011f\u0131n potansiyel zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemek hem de bu zay\u0131fl\u0131klar\u0131 hedef alan bir ila\u00e7 tasarlamak i\u00e7in kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Denemeler ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, ilac\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda piyasaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi umuluyor.<\/p>\n\n\n\n
Insilico Medicine tek de\u011fil. Terray, Isomorphic Labs, Recursion Pharmaceuticals ve Schr\u00f6dinger gibi di\u011fer \u015firketler de yapay zeka ile t\u0131bbi ilerlemeler kaydetme pe\u015finde.<\/p>\n\n\n\n
Ding “\u0130nan\u0131yorum ki, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki be\u015f ila 10 y\u0131l i\u00e7inde, yeni ila\u00e7 geli\u015fiminin \u00e7o\u011fu yapay zeka taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilebilir hatta tamamen yapay zekaya dayal\u0131 olabilir” diyor.<\/p>\n\n\n\n
Ancak yapay zeka ile sa\u011flanan ilerlemelere ra\u011fmen, baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar da var.<\/p>\n\n\n\n
\u0130la\u00e7larla ilgili verilerin \u00e7o\u011fu biyoteknoloji ve ila\u00e7 \u015firketlerinin elinde, yani kamuya a\u00e7\u0131k de\u011fil. Collins, “\u0130la\u00e7lar\u0131n emilim, da\u011f\u0131l\u0131m, at\u0131l\u0131m ve toksisite gibi \u00f6zelliklerine ili\u015fkin verileri elde etmek gerekiyor. Bu verilere sahip de\u011filiz” diyor.<\/p>\n\n\n\n
\u015eu anda yapay zeka, ila\u00e7 geli\u015ftirme s\u00fcrecinin ilk tarama a\u015famas\u0131nda, yani hedef belirleme ve hedefe ba\u011flanacak molek\u00fcllerin bulunmas\u0131nda yarar g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Bunlar, yeni ila\u00e7lar\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken uzun s\u00fcrecin sadece iki ad\u0131m\u0131, yani bu potansiyel tedavilerin hastalara ula\u015fmas\u0131 zaman alabilir.<\/p>\n\n\n\n