Baz\u0131 insanlar, \u201ch\u0131zl\u0131 metabolizmalar\u0131\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyerek istedikleri kadar yiyip kilo almad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia eder. Di\u011ferleri ise kilo verememelerini \u201cyava\u015f metabolizmalar\u0131na\u201d ba\u011flar. Peki ger\u00e7ekten h\u0131zl\u0131 veya yava\u015f bir metabolizmaya sahip olunabilir mi? Bilim ne diyor?<\/p>\n\n\n\n
Metabolizma, v\u00fccudun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan t\u00fcm kimyasal s\u00fcre\u00e7leri ifade eder. Buna nefes almak, kan dola\u015f\u0131m\u0131, h\u00fccre onar\u0131m\u0131 gibi t\u00fcm temel i\u015flevler dahildir.<\/p>\n\n\n\n
Kilo konusundaki metabolizma tart\u0131\u015fmalar\u0131 genellikle metabolik h\u0131z kavram\u0131na dayan\u0131r. Bu, v\u00fccudun yiyecekleri ve depolanm\u0131\u015f enerjiyi ne kadar h\u0131zl\u0131 \u015fekilde kullan\u0131labilir yak\u0131ta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
The Conversation’\u0131n haberine g\u00f6re; metabolizman\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini anlamak i\u00e7in \u015fu 4 terimi bilmek \u00f6nemlidir:<\/p>\n\n\n\n
Bazal metabolik h\u0131z (BMR)<\/strong>: V\u00fccudun dinlenme h\u00e2lindeyken kendini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 enerji miktar\u0131d\u0131r. G\u00fcnl\u00fck enerji harcamas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %60 ila %75\u2019ini olu\u015fturur. Beden b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bu oran\u0131 en \u00e7ok etkileyen fakt\u00f6rd\u00fcr; ya\u015f, cinsiyet, \u0131rk ve boy gibi etkenler de rol oynar. <\/p>\n\n\n\n Besin kaynakl\u0131 termojenez (DIT)<\/strong>: Yiyeceklerin sindirilmesi ve i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lan enerjidir. G\u00fcnl\u00fck enerji harcamas\u0131n\u0131n %10 ila %15\u2019ini olu\u015fturur. <\/p>\n\n\n\n Egzersiz d\u0131\u015f\u0131 aktivite termojenezi (NEAT)<\/strong>: G\u00fcnl\u00fck hareketler s\u0131ras\u0131nda (\u00f6rne\u011fin oturup kalkmak, y\u00fcr\u00fcmek, ayakta durmak, k\u0131p\u0131rdanmak gibi) harcanan enerjidir. G\u00fcnl\u00fck enerji t\u00fcketiminin yakla\u015f\u0131k %20 ila %30\u2019unu kapsar. <\/p>\n\n\n\n Egzersiz kaynakl\u0131 aktivite termojenezi (EAT)<\/strong>: Planl\u0131 fiziksel aktiviteler (\u00f6rne\u011fin ko\u015fu yapmak, spor salonunda a\u011f\u0131rl\u0131k kald\u0131rmak gibi) s\u0131ras\u0131nda harcanan enerjidir. G\u00fcnl\u00fck enerji t\u00fcketiminin %10 ila %50\u2019sini olu\u015fturabilir; bu oran ki\u015finin ne kadar aktif oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. <\/p>\n\n\n\n H\u0131zl\u0131 metabolizma, t\u0131bbi olarak hipermetabolizma durumuyla a\u00e7\u0131klanabilir. Bu durumda v\u00fccudun dinlenme h\u00e2lindeki enerji harcamas\u0131 normalin en az %10 \u00fczerinde olur. Hipermetabolizma genellikle hipertiroidizm, diyabet veya baz\u0131 genetik bozukluklarla ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n Metabolizmay\u0131 yava\u015flatan iki \u00f6nemli t\u0131bbi durum ise hipotiroidizm (tiroid bezinin normalden az hormon \u00fcretmesi) ve polikistik over sendromudur (PKOS). Her iki durum da v\u00fccudun dinlenme h\u00e2lindeyken harcad\u0131\u011f\u0131 enerjiyi azalt\u0131r, bu da kilo art\u0131\u015f\u0131na neden olabilir. Bu a\u00e7\u0131dan \u201cyava\u015f metabolizma\u201d olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n\n\n\n Ancak bu \u00fc\u00e7 durum, metabolizman\u0131n normal \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel durumlard\u0131r. Genel sa\u011fl\u0131k durumu iyi olan ki\u015filerde metabolik h\u0131z normal aral\u0131kta kal\u0131r ve belirgin \u015fekilde h\u0131zlanmaz ya da yava\u015flamaz.<\/p>\n\n\n\n Bir\u00e7ok etken metabolizma \u00fczerinde rol oynar. Bunlar aras\u0131nda \u015funlar bulunur:<\/p>\n\n\n\n Genetik <\/strong><\/p>\n\n\n\n Geneti\u011fin metabolizma \u00fczerindeki etkisi, ikizler \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Kalorisi k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f diyet uygulanan tek yumurta ikizleri benzer oranda kilo kaybederken, ikiz olmayan bireyler aras\u0131nda kilo kayb\u0131 oranlar\u0131 b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir. Bu durum genetik fakt\u00f6rlerin \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n Ne yedi\u011fimiz ve ne s\u0131kl\u0131kla yedi\u011fimiz g\u00fcnl\u00fck enerji al\u0131m\u0131n\u0131 belirler. Bu nedenle beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 metabolik h\u0131z\u0131 etkileyebilir. Ancak baz\u0131 yanl\u0131\u015f inan\u0131\u015flar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, s\u0131k ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6\u011f\u00fcnler t\u00fcketmenin metabolizmay\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr; fakat bilimsel kan\u0131tlar bu iddiay\u0131 desteklememektedir. Yemek yeme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yerine toplam kalori al\u0131m\u0131 daha \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca kilo verildi\u011finde, v\u00fccut adaptif termojenez ad\u0131 verilen bir mekanizma ile daha az kalori yakmaya ba\u015flayabilir. Bu da kilo kayb\u0131n\u0131n zamanla yava\u015flamas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n Egzersiz <\/strong><\/p>\n\n\n\n Benzer kiloya sahip iki ki\u015fiden biri masa ba\u015f\u0131 i\u015fte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, di\u011feri ise g\u00fcn boyu hareketli bir i\u015f yap\u0131yorsa, aktif olan ki\u015fi g\u00fcnde ortalama 1.000 kalori daha fazla yakabilir. Buna planl\u0131 egzersizlerde eklendi\u011finde fark daha da artar. Kas dokusu, ya\u011f dokusuna g\u00f6re daha fazla enerji harcad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in diren\u00e7 antrenmanlar\u0131 metabolik h\u0131z\u0131 art\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n Uyku <\/strong><\/p>\n\n\n\n Mevcut ara\u015ft\u0131rmalar uyku yetersizli\u011finin metabolik h\u0131z\u0131 do\u011frudan azaltmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ancak ghrelin gibi i\u015ftah art\u0131r\u0131c\u0131 hormonlar\u0131n \u00fcretimini art\u0131rabilir. Bu da a\u00e7l\u0131k hissini art\u0131rabilir. Yine de bu konuda daha fazla ara\u015ft\u0131rmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu inan\u0131\u015flar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala yayg\u0131n olmas\u0131n\u0131n 3 nedeni vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Metabolik h\u0131z\u0131 etkileyen bir\u00e7ok fakt\u00f6r vard\u0131r. Bu nedenle insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan \u201ch\u0131zl\u0131\u201d ya da \u201cyava\u015f\u201d metabolizmaya sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaz. V\u00fccudumuz, genetikten ya\u015fam tarz\u0131na kadar pek \u00e7ok unsurun bir arada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k ve ilgi \u00e7ekici bir sistemdir.<\/p>\n\n\n\nYava\u015f ya da h\u0131zl\u0131 metabolizma olabilir mi? Bu sorunun yan\u0131t\u0131 karma\u015f\u0131kt\u0131r.<\/h2>\n\n\n\n
Metabolizmay\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler <\/h2>\n\n\n\n
Yanl\u0131\u015f inan\u0131\u015flar neden devam ediyor? <\/h2>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n