Uydular Yalan Söylemez: 2014-2022 Arası Küresel Yapay Işık Artışının Anatomisi

İnsanlık, karanlığı aydınlatma mücadelesinde sınırı aşmış olabilir. Bugün (16 Mayıs 2026) Evrim Ağacı’nda paylaşılan araştırmaya göre, NASA’nın Suomi NPP uydusu tarafından 2014-2022 yılları arasında toplanan veriler, küresel yapay ışık kirliliğinin her yıl istikrarlı bir şekilde arttığını gösteriyor. Özellikle ucuz ve parlak mavi ışık yayan LED teknolojisine geçiş, kirliliği uzaydan bile açıkça görülebilir bir seviyeye taşıdı. Bu durum sadece gökbilimcileri değil; göçmen kuşlardan insan biyolojisine kadar tüm ekosistemi tehdit ediyor.

ileMahmut Can Yalçın

16 Mayıs 2026

NASA verilerine dayanan bu 8 yıllık süreç, sanılandan çok daha hızlı ilerleyen bir çevre krizine işaret ediyor.

1. Verilerin Kaynağı ve “LED” Paradoksu

NASA analistleri, yeryüzünün gece ışıklarını ölçmek için VIIRS (Görünür Kızılötesi Görüntüleme Radyometre Süiti) sensörünü kullandı:

Yanıltıcı Tasarruf: Son 10 yılda dünya genelinde enerji tasarrufu sağlamak amacıyla eski sarı sokak lambaları, beyaz/mavi LED’lerle değiştirildi.
Mavi Işık Tehdidi: LED’ler enerji açısından verimli olsa da, yaydıkları kısa dalga boylu mavi ışık atmosferde çok daha fazla saçılır. Bu durum, gökyüzünün yapay olarak parlamasına (skyglow) ve kirliliğin katlanarak artmasına neden oldu.

2. 2014 – 2022 Arasındaki Değişim

Küresel Artış: Veriler, dünya genelinde yapay olarak aydınlatılan alanların ve ışık yoğunluğunun her yıl ortalama %2 ila %10 arasında (bölgeye göre) arttığını gösteriyor.
Gelişmekte Olan Bölgeler: En radikal artışlar Asya, Güney Amerika ve Afrika’daki hızla büyüyen mega kentlerde gözlemlenirken; gelişmiş ülkelerde ışık miktarı sabit kalsa da ışığın türü (mavi LED’e geçiş) olumsuz etkiyi artırdı.

3. Sessiz Kriz: Ekosistem ve Sağlık Üzerindeki Etkiler

Makale, ışık kirliliğinin sadece “yıldızları görememek” anlamına gelmediğini vurguluyor:

Biyo-ritim (Sirkadiyen Saat): Gece maruz kalınan yapay ışık, insanlarda ve memelilerde uyku düzenini ve bağışıklığı düzenleyen melatonin hormonunun salgılanmasını baskılıyor.
Yaban Hayatı: Göçmen kuşlar şehir ışıkları yüzünden yönlerini kaybedip binalara çarpıyor; deniz kaplumbağaları yumurtadan çıktıklarında denizin parıltısı yerine şehir ışıklarına yönelerek hayatlarını kaybediyor.
Gökbilim: Yeryüzündeki devasa optik teleskoplar, etraflarındaki şehirlerin ışık kirliliği nedeniyle artık derin uzayı net olarak gözlemleyemez hale geliyor.

haber kaynağı için tıkla